Lupus Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Tanı ve Tedavi Süreci

Lupus, bağışıklık sisteminin vücudun kendi sağlıklı doku ve organlarına karşı tepki göstermesiyle ortaya çıkan kronik bir otoimmün hastalıktır. Normal şartlarda bağışıklık sistemi vücudu enfeksiyonlara ve hastalıklara karşı korurken, lupus hastalığında bağışıklık sistemi yanlışlıkla sağlıklı dokulara saldırabilir. Bu durum vücudun farklı bölgelerinde iltihaplanmaya ve çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilir.

Lupus kişiden kişiye oldukça farklı seyredebilir. Bazı kişilerde yalnızca cilt ve eklemler etkilenirken bazı hastalarda böbrekler, kalp, akciğerler, kan hücreleri veya sinir sistemi de etkilenebilir. Hastalık belirtilerinin arttığı dönemlere alevlenme, belirtilerin azaldığı veya kaybolduğu dönemlere ise remisyon adı verilir.

Lupus Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Lupus belirtileri her hastada aynı şekilde ortaya çıkmaz. Belirtilerin şiddeti ve etkilediği organlar zaman içerisinde de değişebilir.

Lupusta sık görülebilen belirtiler arasında şunlar bulunur:

• Uzun süren yorgunluk ve halsizlik
• Eklem ağrısı, şişlik ve sertlik
• Kas ağrıları
• Nedeni açıklanamayan ateş
• Ciltte kızarıklık ve döküntüler
• Güneş ışığına karşı hassasiyet
• Saç dökülmesi
• Ağız veya burun içerisinde yaralar
• El ve ayak parmaklarında soğuk veya stresle birlikte renk değişikliği
• Baş ağrısı
• Göğüs ağrısı
• Nefes alırken ağrı hissedilmesi
• Bacaklarda veya göz çevresinde şişlik

Lupusla ilişkilendirilen en bilinen cilt bulgularından biri, burun köprüsü ile yanakların üzerinde oluşabilen ve şekli nedeniyle kelebek döküntüsü olarak adlandırılan kızarıklıktır. Ancak bu belirti her lupus hastasında görülmez.

Lupus Neden Olur?

Lupusun kesin nedeni günümüzde tam olarak bilinmemektedir. Araştırmalar hastalığın ortaya çıkmasında genetik yatkınlık, bağışıklık sistemindeki değişiklikler ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynayabileceğini göstermektedir.

Bazı kişilerde güneş ışığı, enfeksiyonlar ve belirli ilaçlar lupus belirtilerinin ortaya çıkmasını veya mevcut hastalığın alevlenmesini tetikleyebilir. Sigara kullanımı gibi çevresel faktörlerin de hastalığın gelişimi ve seyriyle ilişkisi araştırılmaktadır.

Lupus bulaşıcı bir hastalık değildir. Bir kişiden diğerine temas, solunum veya ortak eşya kullanımı yoluyla geçmez.

Lupus Kimlerde Görülür?

Lupus kadınlarda erkeklere kıyasla daha sık görülmektedir. Hastalık her yaşta ortaya çıkabilmekle birlikte sistemik lupus eritematozus en sık genç ve orta yaş döneminde teşhis edilmektedir.

Ailesinde lupus veya farklı bir otoimmün hastalık bulunan kişilerde lupus gelişme olasılığının artabileceği düşünülmektedir. Bununla birlikte ailede lupus bulunması, kişinin mutlaka lupus hastası olacağı anlamına gelmez.

Lupus Türleri Nelerdir?

Lupus denildiğinde genellikle Sistemik Lupus Eritematozus (SLE) akla gelir. SLE, vücudun birden fazla bölgesini etkileyebilen lupus türüdür.

Bunun yanında lupus farklı şekillerde de görülebilir. Cildi ağırlıklı olarak etkileyen kutanöz lupus türleri bulunurken bazı ilaçlar lupus benzeri belirtilerin gelişmesine neden olabilir.

Hastalığın türünün doğru şekilde belirlenmesi, takip ve tedavi planının oluşturulması açısından önem taşır.

Lupus Tanısı Nasıl Konulur?

Lupus tanısının konulması her zaman kolay değildir. Bunun en önemli nedenlerinden biri hastalığın belirtilerinin birçok farklı sağlık sorunuyla benzerlik gösterebilmesidir.

Ayrıca lupus için tek başına kesin tanı koyan bir test bulunmamaktadır.

Doktor değerlendirmesinde kişinin şikâyetleri, tıbbi geçmişi, aile öyküsü ve fizik muayene bulguları birlikte ele alınabilir. İhtiyaca göre kan ve idrar testlerinden yararlanılır.

Değerlendirmede kullanılabilecek testler arasında ANA (antinükleer antikor), anti-dsDNA ve anti-Smith antikorları gibi testler bulunabilir. Tam kan sayımı ve böbrek fonksiyonlarını değerlendiren testler de yapılabilir. Böbrek etkilenmesinden şüphelenildiğinde idrar testleri ve bazı durumlarda biyopsi gerekebilir.

Özellikle pozitif ANA sonucu tek başına kişinin lupus hastası olduğunu göstermez. Test sonuçlarının diğer klinik bulgularla birlikte uzman hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Lupus Hangi Organları Etkileyebilir?

Lupus sistemik bir hastalık olduğu için vücudun farklı bölgelerini etkileyebilir.

Eklemler etkilendiğinde ağrı, şişlik ve sabah sertliği ortaya çıkabilir. Cilt tutulumu güneş hassasiyeti ve çeşitli döküntülere neden olabilir.

Bazı hastalarda böbreklerde gelişen iltihaplanma lupus nefriti olarak adlandırılır. Lupus ayrıca kalp ve akciğer çevresindeki dokuları, kan damarlarını, kan hücrelerini ve sinir sistemini de etkileyebilir.

Bu nedenle lupus tanısı alan kişilerin düzenli doktor kontrollerini aksatmaması önemlidir.

Lupus Tedavisi Nasıl Yapılır?

Lupusun günümüzde hastalığı tamamen ortadan kaldıran tek bir tedavisi bulunmamaktadır. Bununla birlikte mevcut tedaviler hastalığın kontrol altında tutulmasına, alevlenmelerin azaltılmasına ve organ hasarının önlenmesine yardımcı olabilir.

Tedavi kişiye özel olarak planlanır. Kullanılacak ilaçlar hastalığın şiddetine, belirtilere ve etkilenen organlara göre değişebilir.

Tedavide doktor kontrolünde antiinflamatuvar ilaçlar, antimalaryal ilaçlar, kortikosteroidler, bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar ve bazı hastalarda biyolojik tedaviler kullanılabilir. Son yıllarda lupus tedavisinde kullanılan ilaç seçeneklerinin gelişmesi, hastalığın kontrol altına alınmasına yönelik daha fazla tedavi alternatifi sunmaktadır.

İlaçların türü veya dozu doktor önerisi olmadan değiştirilmemelidir.

Lupus Hastaları Nelere Dikkat Etmeli?

Lupus hastalarının günlük yaşamlarında hastalığın alevlenmesini tetikleyebilecek faktörlere karşı dikkatli olması önemlidir.

Güneş ışığının bazı kişilerde cilt belirtilerini veya hastalık aktivitesini tetikleyebilmesi nedeniyle güneşten korunmaya dikkat edilmelidir. Düzenli uyku, dengeli beslenme, uygun düzeyde fiziksel aktivite ve sigaradan uzak durmak genel sağlık açısından önem taşır.

Kullanılan ilaçlar nedeniyle düzenli doktor kontrolü ve laboratuvar takipleri gerekebilir. Lupus hastasının kendi kendine ilaç bırakması veya yeni bir tedaviye başlaması uygun değildir.

Lupus Tamamen İyileşir mi?

Lupus kronik bir hastalıktır. Günümüzde hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir tedavi bulunmasa da uygun tedavi ve düzenli takip sayesinde hastalık birçok kişide kontrol altında tutulabilir.

Bazı dönemlerde belirtiler artabilirken bazı dönemlerde oldukça hafifleyebilir veya uzun süre belirgin bir şikâyet yaşanmayabilir. Tedavinin temel amaçları hastalık aktivitesini azaltmak, alevlenmeleri kontrol etmek, organ hasarını önlemek ve kişinin yaşam kalitesini korumaktır.

Lupus Hakkında Sık Sorulan Sorular

Lupus bulaşıcı mı?
Hayır. Lupus otoimmün bir hastalıktır ve kişiden kişiye bulaşmaz.

Lupus kanser midir?
Hayır. Lupus bir kanser türü değildir. Bağışıklık sisteminin sağlıklı dokulara karşı reaksiyon göstermesiyle ilişkili otoimmün bir hastalıktır.

Lupus sadece kadınlarda mı görülür?
Hayır. Erkeklerde ve çocuklarda da lupus gelişebilir ancak hastalık kadınlarda daha sık görülmektedir.

Lupusun en belirgin belirtisi nedir?
Tek bir belirtiyle lupus tanısı konulamaz. Eklem ağrıları, yorgunluk, güneş hassasiyeti ve cilt döküntüleri sık görülen belirtiler arasındadır.

Lupus için hangi doktora gidilir?
Sistemik lupus değerlendirme ve takibinde romatoloji uzmanları önemli rol oynar. Hastalığın etkilediği organlara göre dermatoloji, nefroloji, kardiyoloji veya diğer uzmanlık alanları da tedavi sürecine dahil olabilir.

Sonuç

Lupus, belirtileri ve seyri kişiden kişiye değişebilen kronik bir otoimmün hastalıktır. Erken değerlendirme, doğru tanı, düzenli doktor takibi ve kişiye uygun tedavi; hastalığın kontrol altında tutulmasında önemli rol oynar.

Uzun süren eklem ağrıları, açıklanamayan yoğun yorgunluk, güneş sonrası ortaya çıkan tekrarlayan cilt döküntüleri veya lupusla ilişkilendirilebilecek başka belirtiler yaşayan kişilerin kendi kendine tanı koymak yerine bir sağlık kuruluşuna başvurması gerekir.