Tarih sayfaları pek çok komutan, devlet adamı ve reformcu yazmıştır. Ancak çok azı, yıkılmakta olan bir imparatorluğun küllerinden yepyeni, modern ve bağımsız bir Cumhuriyet kurmayı başarmıştır. Mustafa Kemal Atatürk, sadece askeri bir dahi değil; bir ulusun kaderini kendi elleriyle yeniden yazan vizyoner bir liderdir.
Bugün onun hayatına baktığımızda karşımızda sadece geçmişte kalmış tarihi bir figür değil, geleceğe ışık tutmaya devam eden yaşayan bir akıl buluyoruz.
Selanik’ten Başlayan Yolculuk
1881 yılında Selanik’te, mütevazi bir evde dünyaya geldi Mustafa. Çocukluk yıllarında, dönemin çalkantılı siyasi atmosferini ve imparatorluğun yaşadığı sarsıntıları yakından gözlemleme fırsatı buldu. Eğitim hayatı, onun gelecekteki karakterinin temelini attı: Askeri rüştiyede matematiğe olan ilgisi ve liderlik vasıfları, öğretmenlerinin bile dikkatini çekmişti.
Manastır Askeri İdadisi ve ardından İstanbul Harp Okulu ile Harp Akademisi yılları, onun sadece bir asker değil, aynı zamanda memleket meseleleri üzerine kafa yoran bir aydın olarak yetişmesini sağladı. “Vatan toprağı kutsaldır, kaderine terk edilemez” bilinci, onun zihnine çok erken yaşlarda kazınmıştı.
Çanakkale’den Kurtuluş’a: “Anafartalar Kahramanı”
Birinci Dünya Savaşı, Osmanlı İmparatorluğu için acımasız bir sonun başlangıcı olurken, Mustafa Kemal için tarih sahnesine altın harflerle adını yazdıracağı bir dönüm noktası oldu. Çanakkale Cephesi‘nde gösterdiği dahi liderlik, onu Osmanlı’nın ve dünyanın tanıdığı bir komutan yaptı. Askerlerine verdiği “Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum!” emri, savaşın seyrini değiştiren ve direnişin simgesi haline gelen tarihi bir kırılma noktasıydı.
Ancak savaşın ardından imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması ve yurdun dört bir yanının işgal edilmesi, onun asıl büyük mücadelesinin habercisiydi.
19 Mayıs 1919: Umudun Yeniden Doğduğu Gün
19 Mayıs 1919’da Bandırma Vapuru ile Samsun’a ayak bastığında, elinde sadece tükenmiş bir halkın inancı ve bağımsızlık aşkı vardı. İstanbul’daki sarayın ve hükümetin teslimiyetçi politikalarını reddederek Anadolu’nun bağrına yöneldi. Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri ile dağınık haldeki halkı ortak bir ideal etrafında birleştirdi: “Ya istiklal ya ölüm!”
Sakarya ve Dumlupınar meydan muharebelerinde düşmanı bozguna uğratan Türk ordusu, 9 Eylül 1922’de İzmir’i kurtararak vatanı bağımsızlığına kavuşturdu. Savaş meydanlarında kazanılan zaferler, artık yepyeni bir devletin temellerini atma vakti geldiğinin işaretiydi.
Sıfırdan Kurulan Bir Cumhuriyet ve “En Büyük Eserim”
1 Ekim 1923’te Ankara başkent ilan edildi, 29 Ekim 1923’te ise Cumhuriyet resmen kuruldu. Mustafa Kemal, yeni devletin ilk Cumhurbaşkanı seçildi. O, askeri zaferlerin ardından asıl zorlu savaşın cehaletle, yoksullukla ve geri kalmışlıkla yapılacağını biliyordu.
Hızlı ve köklü devrimlerle ülkeyi adeta yeniden inşa etti:
-
Eğitimde ve Kültürde: Harf İnkılabı ile okur-yazarlık oranını artırma hamleleri, medreselerin kapatılması ve çağdaş eğitim kurumlarının açılması.
-
Hukukta: Mecelle yerine çağdaş medeni kanunun kabul edilmesi, kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilerek toplumsal hayatta hak ettiği konuma getirilmesi.
-
Ekonomide ve Sanayide: Sümerbank, Şeker Fabrikaları gibi dev tesislerin temellerinin atılması, “Yerli malı” bilincinin aşılanması.
-
Kılık Kıyafet ve Soyadı: Şapka ve kıyafet devrimiyle toplumsal hayatta modernleşme; 1934 yılında ise TBMM tarafından kendisine verilen Atatürk soyadı.
“Yurtta Sulh, Cihanda Sulh”
Atatürk, sadece iç politikada değil, dış politikada da barışçıl ve vizyoner bir çizgi izledi. “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesi, Türkiye’nin komşularıyla ve dünya devletleriyle ilişkilerinin temel taşı oldu. Türkiye, kısa sürede uluslararası alanda saygın, sözü dinlenen ve bağımsız bir aktör haline geldi.
Sonsuzluğa Uğurlama ve Yaşayan Miras
10 Kasım 1938 sabahı Dolmabahçe Sarayı’nda hayata gözlerini yumduğunda, sadece bir lideri değil, bir devrin mimarını kaybeden tüm dünya yasa büründü. Ancak o, “Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır, ancak Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır” diyerek asıl kalıcılığın fikirlerinde olduğunu herkese gösterdi.
Bugün haber sitelerimizde, caddelerimizde, okullarımızda ve en önemlisi zihinlerimizde yaşayan Mustafa Kemal Atatürk; bilimin, akılcılığın ve bağımsızlığın pusulası olmaya devam ediyor. Onu anmak demek, sadece geçmişi yad etmek değil; onun gösterdiği hedefler doğrultusunda bugünü ve yarını inşa etmek demektir.