Atatürk’ün Gözüyle Kalkınmanın Şifresi: “Yol ve Mektep”

Cumhuriyetin ilk yıllarında bir ülkenin kaderini değiştiren en büyük hamle neydi? 21 Eylül 1924’te Samsun-Çarşamba demiryolunun temelini atan Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün halktan duyduğu iki kelimelik talep, bugün dahi cehalete ve geriliğe karşı en büyük rehberimiz olmaya devam ediyor.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıllarında Osmanlı’dan devralınan miras oldukça ağırdı. Anadolu’da taşımaya elverişli yolların neredeyse hiç bulunmadığı, iç bölgelerde üretilen buğdayın yolların yetersizliği yüzünden kıyı kentlerine ulaştırılamayıp çürüdüğü, kıyılarda ise yabancı unlara muhtaç olunduğu karanlık bir dönemdi. Bu zinciri kırmanın tek yolu; ulaşımdan eğitime, yerli sermayeden ulusal kalkınmaya kadar her alanda büyük bir seferberlik başlatmaktı.

“Halkın İş Programı: Yol ve Mektep”

Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal Paşa, Karadeniz gezisi kapsamında 20 Eylül 1924’te Samsun’a büyük bir coşkuyla ayak basmış ve hemen ertesi gün, Türkiye’de ilk kez yerli sermayeyle inşa edilen Samsun-Çarşamba demiryolunun temelini atmıştır.

Tarihçi Kemal Arı’nın aktardığına göre, bu coşkulu süreçte Atatürk, memleket idaresindeki vizyonunu ve halkın gerçek talebini şu unutulmaz sözlerle özetlemiştir:

“Efendiler, memleketin her tarafında olduğu gibi bu defa ziyaret ettiğim vilâyetlerimizde de, en büyük sıkıntının yolsuzluk olduğu bütün efrad-ı millet tarafından acı bir surette tekrar olundu. (…) Memleket idaresinde ne yapılmak arzu ettiğini bilmeyenlere, halkın akl-ı selimine müracaatı tavsiye etmelidir. Halk, köylüler bana her yerde iş programını şu iki kelime ile ihtar ettiler: Yol, mektep. Hatta yoldan bahsederlerken ‘yol köylünün kanadıdır’ demeleriyle her şeyden evvel ona ehemmiyet verdikleri anlaşılıyor. Filhakika bütün iktisadiyat birinci kelimede ve her şey ikinci kelimede mündemiçtir.”

Yol Götürür, Mektep Aydınlatır

Atatürk’ün işaret ettiği bu iki sütun; bir milletin hem coğrafi ve ekonomik olarak dünyaya bağlanmasının (yol) hem de cehalete karşı akıl ve bilimle donanmasının (mektep) hayati formülüdür.

Bugün Bize Düşen Görev

Yokluğun insanı hayata tutundurduğu, varlığın ise tembelliğe itebildiği bu coğrafyada; Atatürk’ün asırlar ötesinden yaktığı o kalkınma meşalesini taşımak hepimizin görevidir. Şikayet etmek yerine çalışmak, imkansızlıkların arkasına sığınmak yerine üretmek ve cehaletle olan o en büyük savaşı “yol ve mektep” bilinciyle kazanmak zorundayız.

Çünkü asıl bilenler; takvim yapraklarını tüketenler değil, zihnini ve ülkesini her gün yeniden kuran çalışkan insanlardır.

TARİHTE BUGÜN :
21 EYLÜL 1924

• Demiryolu ve Kalkınma Hamlesi: Cumhuriyetin ilk yıllarında demiryolları, ülkeyi aydınlatan kutsal bir meşale ve ulusal bir dava olarak görülmüştür. Osmanlı döneminden kalan yolsuzluk ve ulaşım imkansızlıkları nedeniyle iç bölgelerdeki ürünler kıyı kentlerine taşınamazken, kıyı şehirlerinde açlık çekilmiş; bu sorunu aşmak için ulaşıma ve üretime büyük yatırımlar planlanmıştır.

• Samsun-Çarşamba Demiryolu: Türkiye Cumhuriyeti’nde ilk kez yerli sermayeyle (Nemlizadeler tarafından) finanse edilerek inşa edilen ulusal demiryolu projesidir. Proje, Türk girişimciler için önemli bir cesaret ve ulusal iktisat simgesi olmuştur.

• Atatürk’ün Samsun Gezisi ve Temel Atma: Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal Paşa, 20 Eylül 1924’te Samsun’a büyük bir coşkuyla karşılanarak gelmiş; 21 Eylül 1924’te Samsun-Çarşamba Demiryolu’nun temel atma törenini gerçekleştirmiştir.

YAZAR :
ÖZGÜR KAHYA