UNESCO’dan Tarihi Karar: 1981 Yılı Neden “Atatürk Yılı” İlan Edilmişti?
Uluslararası ilişkiler tarihinde ve Türkiye’nin kültürel diplomasisinde çok az lidere nasip olan evrensel bir onur, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk için 1981 yılında tescillendi. UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü), Atatürk’ün doğumunun 100. yıl dönümünü olan 1981 yılını tüm dünyada “Atatürk Yılı” olarak ilan etti.
Bu karar, sadece bir liderin doğum yıl dönümü kutlaması olmanın ötesinde, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusunun evrensel fikirlerinin küresel barış ve insanlık için ne denli hayati olduğunun uluslararası platformda imzayla onaylanması anlamına geliyordu.
UNESCO Genel Kurulu’nda Oy Birliğiyle Alınan Karar
1978 yılında gerçekleştirilen UNESCO 20. Genel Kurulu’nda, dünyanın dört bir yanından gelen üye devletlerin katılımıyla tarihi bir oylama yapıldı. Türk heyetinin önerisi ve dünya devletlerinin ortak imzasıyla sunulan tasarı, oy birliğiyle kabul edilerek 1981 yılının “Atatürk Yılı” olması kararlaştırıldı.
Bu olağanüstü kararın arka planında, UNESCO’nun Atatürk’e yüklediği vizyoner misyon yatıyordu. UNESCO kararnamesinde ve gerekçeli metinlerinde Mustafa Kemal Atatürk şu ifadelerle tanımlandı:
-
Sömürgeciliğe Karşı İlk Lider: Yirminci yüzyılda sömürgeciliğe ve emperyalizme karşı ilk büyük kurtuluş hareketini başlatan ve mazlum milletlere ilham olan öncü önder.
-
Barışın Mimarı: “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesini hayatının ve devlet politikasının merkezine koyan, uluslararası barışın olağanüstü savunucusu.
-
Halklar Arası Dostluk Önderi: İnsanlar arasında hiçbir renk, din, dil farkı gözetmeyen, karşılıklı anlayış ve kalıcı barış kültürünü yerleştiren vizyoner bir devlet adamı.
Küresel Ölçekte Düzenlenen Etkinlikler
1981 yılı boyunca dünya genelinde UNESCO öncülüğünde pek çok konferans, panel, sergi ve akademik program düzenlendi. Paris’teki UNESCO merkezinde Atatürk’ün devrimlerini, eğitim reformlarını ve kadın hakları gibi dönüştürücü hamlelerini anlatan özel oturumlar gerçekleştirildi. Çeşitli ülkeler kendi ulusal arşivlerinde ve ders kitaplarında Atatürk’ün bağımsızlık ve modernleşme felsefesine geniş yer ayırdı.
Evrensel Bir Miras
1981’in “Atatürk Yılı” ilan edilmesi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusunun fikirlerinin zamansızlığını bir kez daha gözler önüne serdi. Aradan geçen on yıllara rağmen, Atatürk’ün akıl, bilim, çağdaşlaşma ve barış odaklı dünya görüşü, bugün hâlâ uluslararası kurumlar ve barışçıl milletler için en temel rehberlerden biri olma özelliğini koruyor.